این مقاله از نظر علمی و پزشکی توسط پزشک متخصص بررسی و تأیید شده است.
بازبین علمی: دکتر شبنم رفیعزاده
متخصص مغز و اعصاب و ستون فقرات
شماره نظام پزشکی: 103376
بیماری صرع چیست؟
بیماری صرع، که به آن اپیلپسی هم میگویند، یک اختلال مغزی است که باعث تشنج میشود. تشنج نوعی فعالیت غیرطبیعی الکتریکی در مغز است که میتواند منجر به تغییرات رفتاری، حسی یا حرکتی شود.
چه عواملی باعث بیماری صرع می شود؟
علل ابتلا به بیماری صرع متعدد و پیچیده هستند و میتوانند به دستههای کلی زیر تقسیم شوند:

1. ژنتیک
سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری صرع، خطر ابتلا به این بیماری را به طور قابل توجهی افزایش میدهد. جهش در ژنهای خاص نیز میتواند منجر به صرع شود.
2. آسیب مغزی
آسیب به مغز در اثر ضربه مغزی، سکته مغزی، عفونت یا تومور میتواند منجر به بیماری صرع شود. آسیب مغزی قبل از تولد، حین زایمان یا بعد از تولد نیز میتواند خطر ابتلا به بیماری صرع را افزایش دهد.
3. اختلالات رشدی
برخی از اختلالات رشدی مانند اوتیسم و فلج مغزی میتوانند خطر ابتلا به صرع را افزایش دهند.
4. بیماریهای مغزی
برخی از بیماریهای مغزی مانند بیماری آلزایمر و بیماری پارکینسون میتوانند منجر به صرع شوند.
5. اختلالات متابولیک
برخی از اختلالات متابولیک مانند کمبود قند خون یا عدم تعادل الکترولیتها میتوانند باعث تشنج شوند.
6. عوامل محیطی
قرار گرفتن در معرض سموم خاص مانند سرب یا جیوه میتواند خطر ابتلا به صرع را افزایش دهد. سوء استفاده از مواد مخدر و الکل نیز میتواند خطر ابتلا به صرع را افزایش دهد.
در بسیاری از موارد، علت دقیق صرع ناشناخته باقی میماند. این نوع بیماری صرع را “صرع ایدیوپاتیک” مینامند.
مهم است به خاطر داشته باشید که بیماری صرع یک بیماری واحد نیست، بلکه مجموعهای از اختلالات است که علل مختلفی دارند.شناسایی علت بیماری صرع برای انتخاب بهترین روش درمانی بسیار مهم است. پزشک با بررسی سابقه پزشکی، معاینه فیزیکی و انجام تستهای مختلف، میتواند علت صرع را در شما تشخیص دهد.
علائم بیماری صرع چیست؟
بیماری صرع یک بیماری مزمنی است که بر مغز تأثیر میگذارد و باعث تشنج میشود. تشنج انفجار ناگهانی فعالیت الکتریکی در مغز است که میتواند باعث تغییرات رفتاری، حسی یا حرکتی شود. علائم تشنج میتواند بسیار متفاوت باشد و به نوع تشنج بستگی دارد.
برخی از شایعترین علائم تشنج عبارتند از:
- حرکات لرزشی یا تکان دادن ناگهانی بدن (تونیک-کلونیک)
- سفتی بدن (تونیک)
- از دست دادن هوشیاری
- خیره شدن به فضا (غیبت)
- تغییرات حسی مانند دیدن نور یا شنیدن صداهای عجیب
- تغییرات احساسی مانند ترس یا اضطراب
- مشکلات حافظه یا گیجی
- از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع

انواع مختلفی از بیماری صرع وجود دارد و هر نوع بیماری صرع علائم خاص خود را دارد.
برخی از افراد ممکن است فقط یک نوع تشنج را تجربه کنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است انواع مختلفی از تشنج را تجربه کنند.
عوامل متعددی میتوانند خطر ابتلا به صرع را افزایش دهند، از جمله:
- سابقه خانوادگی بیماری صرع
- آسیب مغزی
- سکته مغزی
- عفونت مغزی
- تومور مغزی
- اختلالات رشدی
- بیماریهای مغزی مانند آلزایمر یا پارکینسون
- نارساییهای متابولیک
- قرار گرفتن در معرض سموم خاص
- سوء استفاده از مواد مخدر و الکل
پیشگیری از بیماری صرع
در حالی که هیچ راهی برای پیشگیری قطعی از صرع وجود ندارد، اقداماتی وجود دارد که میتوانید برای کاهش خطر ابتلا به این بیماری انجام دهید، از جمله:
- اگر سابقه خانوادگی بیماری صرع دارید، با پزشک خود در مورد خطر ابتلا به این بیماری صحبت کنید.
- از آسیب به سر خودداری کنید.
- اگر سکته مغزی یا عفونت مغزی دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- اگر به بیماریهای مغزی مانند آلزایمر یا پارکینسون مبتلا هستید، به طور منظم با پزشک خود چکاپ شوید.
- از سوء استفاده از مواد مخدر و الکل خودداری کنید.
- اگر باردار هستید، مراقبتهای دوران بارداری را به طور منظم انجام دهید.
- مهم است به خاطر داشته باشید که بیماری صرع یک بیماری قابل کنترل است. با درمان مناسب، اکثر افراد مبتلا به صرع میتوانند زندگی عادی و سالمی داشته باشند.
در مواجهه با فردی که دچار تشنج شده است چه باید کرد؟
مشاهده تشنج در فردی میتواند یک تجربه ترسناک و گیجکننده باشد. با این حال، مهم است که به یاد داشته باشید که شما میتوانید با حفظ آرامش و انجام اقدامات صحیح به این فرد کمک کنید.

در اینجا چند قدم کلیدی برای انجام در هنگام مواجهه با فردی که دچار تشنج شده است آورده شده است:
1. فرد را از خطر دور کنید
- اگر فرد در حال افتادن است، سعی کنید او را به زمین هدایت کنید تا سرش به زمین برخورد شدید نکند.
- او را از اشیاء سخت یا داغی که ممکن است به او آسیب برساند، دور کنید.
- اگر در آب یا نزدیک منبع آب است، او را بیرون بکشید.
2. آرام باشید و به فرد اطمینان خاطر بدهید
- با لحنی آرام و مطمئن با او صحبت کنید.
- به او بگویید که در حال تشنج است و شما در کنارش هستید.
- از حرکات ناگهانی یا بلند کردن صدا خودداری کنید.
3. زمان تشنج را یادداشت کنید
- این کار به پزشک متخصص در تعیین مدت تشنج و شدت آن کمک میکند.
4. به حرکات فرد توجه کنید
- توجه داشته باشید که چه نوع حرکاتی انجام میدهد و آیا در هر دو طرف بدن او یکسان است یا خیر.
- همچنین توجه داشته باشید که آیا ادرار یا مدفوع از او دفع میشود یا خیر.
5. پس از تشنج
- به محض اینکه تشنج متوقف شد، فرد را به پهلو بچرخانید تا مطمئن شوید که راه هوایی او باز است.
- با او صحبت کنید و به او اطمینان خاطر بدهید.
- از او نپرسید که چه اتفاقی افتاده است، زیرا ممکن است گیج و مبهوت باشد.
- اگر تشنج بیش از 5 دقیقه طول کشید یا اگر فرد هوشیاری خود را از دست داد، فوراً با 115 تماس بگیرید.

اقداماتی که نباید انجام داد
- در دهان فرد چیزی نگذارید.
- سعی نکنید زبان او را نگه دارید.
- به او غذا یا نوشیدنی ندهید تا زمانی که کاملاً هوشیار شود.
- او را تکان ندهید یا به او سیلی نزنید.
- مهم است که به یاد داشته باشید که هر تشنج منحصر به فرد است و ممکن است همه افراد علائم یکسانی را تجربه نکنند.
- اگر در مورد نحوه کمک به فردی که دچار تشنج شده است مطمئن نیستید، احتیاط کنید و با 115 تماس بگیرید.
مراقبت های بیماری صرع
مراقبت از فرد مبتلا به بیماری صرع میتواند چالشبرانگیز باشد، اما با صبر، عشق و دانش کافی، میتوانید به عزیز خود کمک کنید تا کیفیت زندگی بهتری داشته باشد. در اینجا چند نکته برای مراقبت از فرد مبتلا به بیماری صرع ارائه میشود:
حمایت عاطفی
- به حرفهایشان گوش دهید و با آنها همدلی کنید.
- به آنها اطمینان دهید که در این مسیر تنها نیستند.
- حمایت عاطفی شما میتواند به آنها در مقابله با چالشهای بیماری کمک کند.

کمک به انجام فعالیتهای روزمره
- در انجام کارهایی مانند لباس پوشیدن، حمام کردن و غذا خوردن به آنها کمک کنید.
- خانه را طوری تغییر دهید که برای آنها امن و accessible باشد.
- میتوانید از وسایل کمکی مانند عصا، واکر یا ویلچر استفاده کنید.
مدیریت داروها
- به آنها در مصرف داروهایشان طبق برنامه کمک کنید.
- عوارض جانبی داروها را بشناسید و در صورت مشاهده هر گونه مشکلی به پزشک اطلاع دهید.
- همیشه داروهای آنها را در دسترس داشته باشید.
تغذیه و رژیم غذایی
- به آنها در خوردن غذاهای سالم و مغذی کمک کنید.
- از غذاهایی که جویدن یا بلعیدن آنها دشوار است، خودداری کنید.
- به آنها در نوشیدن مایعات کافی کمک کنید.
فعالیت بدنی
- آنها را تشویق به انجام فعالیت بدنی منظم کنید.
- میتوانید با آنها پیادهروی کنید، شنا کنید یا ورزشهای ملایم دیگر انجام دهید.
- فعالیت بدنی میتواند به بهبود علائم حرکتی و تعادل آنها کمک کند.
سلامت روان
- به آنها در حفظ سلامت روانشان کمک کنید.
- اگر علائمی از افسردگی، اضطراب یا سایر مشکلات سلامت روان را مشاهده کردید، به پزشک مراجعه کنید.
- گروههای حمایتی میتوانند برای افراد مبتلا به بیماری صرع و خانوادههای آنها مفید باشند.
مراقبت از خودتان
- مراقبت از فرد مبتلا به بیماری صرع میتواند طاقتفرسا باشد.
- مهم است که از خودتان نیز مراقبت کنید.
- به اندازه کافی استراحت کنید، غذاهای سالم بخورید و ورزش کنید.
- از دوستان و خانواده خود کمک بخواهید.

رژیم غذایی مناسب بیماری صرع
رژیم غذایی مناسب میتواند نقش مهمی در کنترل تشنج و ارتقای کیفیت زندگی افراد مبتلا به بیماری صرع ایفا کند.
در اینجا چند نکته کلی در مورد رژیم غذایی مناسب برای این افراد ارائه میشود:
1. مصرف غذاهای کامل و مغذی:
بر روی مصرف میوهها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، لبنیات کمچرب و پروتئینهای بدون چربی تمرکز کنید.این غذاها سرشار از ویتامینها، مواد معدنی و فیبر هستند که برای سلامتی کلی بدن ضروری هستند.
2. محدود کردن مصرف غذاهای فرآوری شده، چرب و پر شکر: این غذاها میتوانند باعث افزایش وزن، چاقی و سایر مشکلات سلامتی شوند که میتوانند خطر ابتلا به تشنج را افزایش دهند.
3. حفظ تعادل قند خون: مصرف منظم وعدههای غذایی و میانوعدهها به حفظ سطح قند خون در حد پایدار کمک میکند.این امر میتواند به کاهش خطر ابتلا به تشنج کمک کند.
4. نوشیدن مایعات کافی: نوشیدن آب کافی به هیدراته ماندن بدن و دفع سموم کمک میکند. کمآبی بدن میتواند خطر ابتلا به تشنج را افزایش دهد.
5. در نظر گرفتن رژیمهای غذایی خاص: برخی از رژیمهای غذایی مانند رژیم کتوژنیک و رژیم اصلاح شده اتکینز، ممکن است برای برخی از افراد مبتلا به صرع مفید باشند.
- در نظر داشته باشید هیچ رژیم غذایی واحدی برای همه افراد مبتلا به صرع وجود ندارد. بهترین رژیم غذایی برای شما به عوامل مختلفی مانند نوع صرع، سابقه پزشکی و سبک زندگی شما بستگی دارد بنابراین بهتر است قبل از شروع هر گونه رژیم غذایی جدید، مهم است که با پزشک خود صحبت کنید.
علاوه بر رژیم غذایی، مصرف داروهای ضد تشنج طبق برنامه و داشتن سبک زندگی سالم نیز برای کنترل صرع ضروری است.
ورزش های مناسب برای بیماری صرع
ورزش منظم میتواند بخش مهمی از یک سبک زندگی سالم برای افراد مبتلا به بیماری صرع باشد.فعالیت بدنی میتواند به بهبود تناسب اندام کلی، خلق و خو و کیفیت زندگی افراد مبتلا به این بیماری کمک کند. علاوه بر این، مطالعات نشان دادهاند که ورزش میتواند به کاهش دفعات تشنج در برخی از افراد مبتلا به بیماری صرع کمک کند.

انتخاب ورزش مناسب
انتخاب ورزش مناسب برای افراد مبتلا به صرع به عوامل مختلفی مانند نوع صرع، شدت علائم، سطح تناسب اندام و ترجیحات فردی بستگی دارد.
در اینجا چند نمونه از ورزش های مناسب برای افراد مبتلا به صرع آورده شده است:
پیاده روی: پیاده روی یک ورزش کم اثر عالی است که می تواند برای افراد مبتلا به هر سطح تناسب اندام مناسب باشد.
دوچرخه سواری: دوچرخه سواری یک فعالیت هوازی سرگرم کننده است که می تواند به بهبود تناسب اندام قلبی و عروقی و قدرت پاها کمک کند.
شنا: شنا یک ورزش کم اثر است که به مفاصل فشار وارد نمی کند و می تواند به بهبود دامنه حرکتی و انعطاف پذیری کمک کند.
یوگا و تای چی: یوگا و تای چی می توانند به بهبود تعادل، انعطاف پذیری، قدرت و دامنه حرکتی کمک کنند.
تمرینات قدرتی: تمرینات قدرتی می توانند به حفظ یا افزایش قدرت عضلانی کمک کنند که می تواند به انجام فعالیت های روزانه آسان تر کمک کند.
نکاتی برای شروع
قبل از شروع هر برنامه ورزشی جدید، با پزشک خود صحبت کنید.
از فعالیت هایی شروع کنید که از آنها لذت می برید و به تدریج شدت و مدت زمان تمرینات خود را افزایش دهید.
به بدنتان گوش دهید و اگر احساس درد کردید، استراحت کنید.
در طول تمرین هیدراته بمانید.
با یک دوست یا یک گروه ورزشی تمرین کنید تا انگیزه خود را حفظ کنید.
ملاحظات ایمنی
از ورزش در تنهایی خودداری کنید، به خصوص اگر مستعد تشنج هستید.
همیشه یک بطری آب همراه خود داشته باشید و در طول تمرین هیدراته بمانید.
از ورزش در هوای گرم یا مرطوب بدون استراحت و نوشیدن مایعات کافی خودداری کنید.
اگر در حین ورزش دچار تشنج شدید، فوراً فعالیت خود را متوقف کنید و به پهلو دراز بکشید.
مهم است که به یاد داشته باشید که بهترین برنامه ورزشی برای هر فرد مبتلا به صرع متفاوت است.
با پزشک خود و سایر متخصصان مراقبت های بهداشتی خود کار کنید تا برنامه ای را پیدا کنید که برای شما مناسب باشد و به شما در رسیدن به اهدافتان کمک کند.
زنان بیشتر به صرع مبتلا می شوند یا مردان؟
طبق مطالعات جمعیتی، میزان بروز صرع در مردان کمی بیشتر از زنان است.آمارها نشان میدهد که به ازای هر 100,000 نفر، سالانه 49 مورد ابتلا به صرع در مردان و 41 مورد در زنان رخ میدهد.با این حال، این تفاوت جزئی است و زنان و مردان به طور تقریبی به یک اندازه در معرض ابتلا به صرع هستند.
عوامل متعددی میتوانند بر جنسیت و خطر ابتلا به صرع تاثیر بگذارند، از جمله:
سن: در دوران کودکی، پسران بیشتر از دختران به صرع مبتلا میشوند. اما در سنین بالاتر، این تفاوت جنسیتی کمتر میشود.
نوع صرع: برخی از انواع صرع در مردان شایعتر از زنان است، در حالی که برخی دیگر در زنان شایعتر هستند.
سابقه خانوادگی: داشتن سابقه خانوادگی ابتلا به صرع، خطر ابتلا به این بیماری را در هر دو جنس افزایش میدهد.
عوامل هورمونی: تغییرات هورمونی در زنان، مانند قاعدگی، بارداری و یائسگی، ممکن است در برخی موارد باعث تشنج شود.
- به خاطر داشته باشید که این فقط یک آمار کلی است و تجربه هر فرد میتواند متفاوت باشد.بهترین راه برای تعیین خطر ابتلا به صرع، صحبت با پزشک است.

راههای درمان بیماری صرع
اگرچه در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای بیماری صرع وجود ندارد، روشهای درمانی مختلفی برای کنترل علائم و ارتقای کیفیت زندگی افراد مبتلا به این بیماری در دسترس است. این روشهای درمانی شامل داروها، جراحی و فیزیوتراپی میشود.صرع را میتوان با روشهای مختلفی درمان کرد که شامل موارد زیر میشود:
- دارو درمانی:
- داروهای ضد تشنج: رایجترین روش درمان صرع، استفاده از داروهای ضد تشنج است. این داروها با کاهش فعالیت الکتریکی غیرطبیعی در مغز به کنترل تشنج کمک میکنند. انواع مختلفی از داروهای ضد تشنج وجود دارد و پزشک شما بهترین دارو را برای شما تجویز خواهد کرد.
- سایر داروها: علاوه بر داروهای ضد تشنج، ممکن است برای درمان سایر علائم صرع مانند اضطراب، افسردگی یا مشکلات خواب به داروهای دیگری نیز نیاز داشته باشید. در کلینیک ویستان پزشکان متخصص مغز و اعصابی هستند که می تواند در این مورد به بیمارا ن مبتلا به صرع کمک کنند.

2. جراحی:
- جراحی دیپ برین استیمولیشن (DBS): در این روش، الکترودهایی در مغز کاشته میشوند که با ارسال سیگنالهای الکتریکی به مناطق خاصی از مغز، به کنترل علائم حرکتی صرع کمک میکنند. DBS معمولاً برای افرادی که به داروها به خوبی پاسخ نمیدهند، رزرو میشود.
3. تحریک عصب واگ (VNS):
- در این روش، دستگاهی زیر پوست قفسه سینه کاشته میشود که با ارسال سیگنالهای الکتریکی به عصب واگ، به کنترل تشنج کمک میکند. VNS معمولاً برای افرادی که به داروها یا DBS به خوبی پاسخ نمیدهند، رزرو میشود.
4. رژیم غذایی:
- رژیم کتوژنیک: این رژیم غذایی شامل مصرف چربی زیاد و کربوهیدرات کم است. برخی از مطالعات نشان دادهاند که رژیم کتوژنیک میتواند به کنترل تشنج در برخی از کودکان مبتلا به صرع کمک کند.
5 . کاردرمانی نیز میتواند به افراد مبتلا به صرع در یادگیری نحوه انجام فعالیتهای روزمره با وجود علائم بیماری کمک کند.
6. سایر روشهای درمانی:
- بیوفیدبک: این روش به افراد مبتلا به صرع کمک میکند تا یاد بگیرند چگونه فعالیتهای مغز خود را کنترل کنند و از تشنج جلوگیری کنند.
- تحریک مغناطیسی فراجمغزی (TMS): این روش شامل استفاده از میدانهای مغناطیسی برای تحریک سلولهای مغزی است. TMS هنوز در حال مطالعه برای درمان صرع است.
7 . تغییر سبک زندگی:
ورزش منظم: ورزش میتواند به بهبود علائم حرکتی و تعادل در افراد مبتلا به صرع کمک کند.
رژیم غذایی سالم: مصرف یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از میوهها، سبزیجات و فیبر میتواند به یبوست و سایر مشکلات گوارشی کمک کند.
خواب کافی: داشتن 7 تا 8 ساعت خواب با کیفیت در هر شب برای افراد مبتلا به صرع بسیار مهم است.
مدیریت استرس: استفاده از تکنیکهای آرامشبخش مانند مدیتیشن، یوگا و تنفس عمیق میتواند به کنترل استرس و کاهش علائم صرع کمک کند.
- مهم است به خاطر داشته باشید که بهترین برنامه درمانی برای هر فرد مبتلا به صرع متفاوت است. پزشک متخصص با توجه به علائم، سابقه پزشکی و نیازهای فردی بیمار، بهترین برنامه درمانی را تجویز خواهد کرد.
دانشمندان در حال تلاش برای یافتن راههای درمان قطعی بیماری صرع هستند. تحقیقات در زمینههای مختلفی از جمله ژن درمانی، سلول درمانی و پیوند مغز استخوان در حال انجام است.امید به این است که در آیندهای نه چندان دور، شاهد درمانهای موثرتر و حتی ریشهکن شدن این بیماری باشیم. برای مشاوره با پزشکان ویستان می توانید با ما در ارتباط باشید.
روز صرع
روز جهانی صرع هر ساله در دومین دوشنبه ماه فوریه، که مصادف با بیستم بهمن ماه در ایران است، برگزار میشود. این روز فرصتی برای افزایش آگاهی در مورد این بیماری عصبی شایع، که میلیونها نفر در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار میدهد، میباشد.
اهداف روز جهانی صرع
- افزایش آگاهی: یکی از اهداف اصلی این روز، از بین بردن باورهای غلط و ننگ مرتبط با صرع و آگاهسازی مردم در مورد این بیماری است.
- حمایت از مبتلایان: روز جهانی صرع فرصتی برای نشان دادن همبستگی با افراد مبتلا به صرع و خانوادههایشان و تاکید بر نیاز به مراقبتهای بهداشتی و حمایتی بهتر برای آنها است.
- ترویج تحقیقات: این روز همچنین برای تشویق به انجام تحقیقات بیشتر در مورد صرع و یافتن درمانهای جدید و بهتر برای این بیماری استفاده میشود.

سوالات متداول
1- چه چیزی باعث صرع می شود؟
علت صرع در اکثر موارد ناشناخته است (اصطلاحاً ایدئوپاتیک). با این حال، در برخی موارد، صرع می تواند ناشی از موارد زیر باشد:
- آسیب مغزی
- سکته مغزی
- عفونت مغزی
- تومور مغزی
- اختلالات ژنتیکی
- رشد غیرطبیعی مغز
2- چه نوع تشنج هایی وجود دارد؟
انواع مختلفی از تشنج وجود دارد که بر اساس نوع فعالیت الکتریکی مغز در حین تشنج طبقه بندی می شوند. دو دسته اصلی از تشنج عبارتند از:
- تشنج کانونی: این نوع تشنج فقط بر یک قسمت از مغز تأثیر می گذارد. ممکن است باعث ضعف عضلانی، لرزش یا احساسات حسی عجیب در قسمت آسیب دیده بدن شود.
- تشنج ژeneralize: این نوع تشنج کل مغز را درگیر می کند. می تواند باعث از دست دادن هوشیاری، تشنج و حرکات بدنی در هر دو طرف بدن شود.
3- صرع چگونه درمان می شود؟
صرع را می توان با دارو، جراحی یا سایر روش های درمانی درمان کرد.
4- آیا می توان از صرع پیشگیری کرد؟
در اکثر موارد، نمی توان از صرع پیشگیری کرد. با این حال، برخی از اقدامات وجود دارد که می توانید برای کاهش خطر ابتلا به صرع انجام دهید، مانند:
- استفاده از کلاه ایمنی برای جلوگیری از آسیب سر
- کنترل تب بالا
- خودداری از الکل و مواد مخدر
- مراقبت های دوران بارداری مناسب
5- با صرع چه مدت می توان زندگی کرد؟
با درمان مناسب، اکثر افراد مبتلا به صرع می توانند زندگی طولانی و سالمی داشته باشند. در واقع، حدود 70 درصد از افراد مبتلا به صرع با داروها تشنج خود را کنترل می کنند.

