شاید برایتان جالب باشد که آمار شگفتانگیز موفقیت بالای ۹۰ درصدی جراحی مفصل زانو، گواهی بر اثربخشی بینظیر آن در بهبود کیفیت زندگی است. بیمارانی که جراحی پروتز زانو را تجربه کردهاند، پس از گذراندن دوران بهبودی و انجام تمرینات توانبخشی، قادر خواهند بودفعالیتهای تفریحی مورد علاقهشان شرکت کنند. جراحی تعویض مفصل زانو شامل تعویض بخشهای آسیبدیده مفصل با پروتز مصنوعی است و به درمان درد و محدودیت حرکتی ناشی از بیماریهایی مانند آرتریت یا آسیبهای شدید کمک میکند. در این مقاله با ما همراه باشید تا همه چیز را درباره این عمل موثر بدانید.
بیشتر بخوانید:بهترین کلینیک زانو
جراحی تعویض مفصل زانو (آرتروپلاستی کامل زانو) یا توتال نی (Total Knee Arthroplasty – TKA)
عمل جراحی پیشرفته ارتوپدی تعویض مفصل زانو راهکاری مؤثر برای درمان دردهای شدید و ناتوانکننده ناشی از آسیبهای مفصلی مانند آرتروز پیشرفته، آرتریت روماتوئید یا آسیبهای تروماتیک جدی به شمار میرود. هدف اصلی از جراحی توتال نی TKA، جایگزینی مفصل زانوی آسیبدیده با یک مفصل مصنوعی و سازگار است که معمولاً از فلز و پلاستیک باکیفیت ساخته میشود. این جایگزینی به کاهش چشمگیر درد، بهبود دامنه حرکتی مفصل زانو و در نتیجه ارتقای کیفیت زندگی بیمار منجر میشود.
انواع عمل جراحی مفصل زانو
عمل جراحی آرتروپلاستی کامل زانو به طور کلی
به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
تعویض کامل مفصل زانو (TKR)
در این روش، تمام مفصل زانو شامل بخشهای آسیبدیده استخوان ران (فمور)، درشتنی (تیبیا) و کشکک زانو (پتلا) با استفاده از پروتز مصنوعی جایگزین میشود. این روش بیشتر برای بیمارانی که آسیب گستردهای به مفصل زانو وارد شده و غضروفها به طور کامل از بین رفتهاند، توصیه میشود.
تعویض جزئی زانو (PKR)
در این روش، فقط بخشهای آسیبدیده مفصل زانو تعویض میشود. معمولاً زمانی از این روش استفاده میشود که آسیب به یک یا دو محفظه از مفصل محدود باشد و سایر قسمتهای مفصل سالم باقی بمانند. تعویض جزئی زانو نسبت به تعویض کامل زانو کمتهاجمیتر است و بیمار دوره بهبودی کوتاهتری دارد.
علاوه بر این دو نوع اصلی، تعویض زانو با استفاده از تکنیکهای پیشرفته و پروتزهای خاص مانند پروتزهای بدون سیمان (که در آن پروتز به طور مستقیم به استخوان متصل میشود) یا پروتزهای با سیمان (که پروتز با استفاده از مادهای مخصوص به استخوان چسبانده میشود) نیز انجام میشود.
آرتروسکوپی زانو
در برخی موارد، اگر آسیبها و مشکلات مفصل زانو کمتر از حدی باشد که نیاز به تعویض کامل یا جزئی باشد، جراح ممکن است از روش آرتروسکوپی برای بررسی و درمان مشکلات مانند آسیب به غضروف و سایر بافتها استفاده کند. این روش تهاجمی کمتری دارد و برای درمان مشکلات ابتدایی مفصل کاربرد دارد.
انواع پروتزهای مورد استفاده در عمل تعویض مفصل زانو
انتخاب نوع ایمپلنت مناسب برای جراحی تعویض مفصل زانو یک تصمیم تخصصی است که توسط پزشک جراح ارتوپد و با در نظر گرفتن عوامل متعددی از جمله وضعیت کلی سلامت بیمار، میزان آسیب دیدگی مفصل، کیفیت استخوانها، سطح فعالیت بیمار و تجربه جراح تعیین میشود.
در جراحی تعویض مفصل زانو، از ایمپلنتها یا پروتزهای مختلفی استفاده میشود که بر اساس میزان تعویض مفصل و نوع طراحی به دستههای گوناگونی تقسیم میشوند:
تکقسمتی (Unicompartmental): جایگزینی تنها یک بخش آسیبدیده از مفصل.
دوقسمتی (Bicompartmental): جایگزینی دو بخش از مفصل.
سهقسمتی (Tricompartmental): رایجترین نوع که در آن هر سه بخش اصلی مفصل (بین ران و درشتنی و بین ران و کشکک) تعویض میشوند.
این نوع پروتزها میتوانند بدون محدودیت (Unconstrained)، نیمه محدود (Semiconstrained) یا کاملاً محدود (Fully constrained) باشند که هر کدام بسته به شرایط بیمار و میزان پایداری مورد نیاز انتخاب میشوند.
همچنین، روشهای ثابتسازی پروتز میتوانند به صورت استفاده از سیمان استخوانی یا بدون سیمان باشند.
| نوع پروتز | توضیحات | کاربرد | مزایا | معایب |
| تکقسمتی (Unicompartmental) | جایگزینی تنها یک بخش آسیبدیده از مفصل | آسیب محدود به یک بخش مفصل | حفظ بیشتر بافت سالم زانو، برش کوچکتر، بهبودی سریعتر | مناسب برای همه افراد نیست، احتمال نیاز به جراحی مجدد |
| دوقسمتی (Bicompartmental) | جایگزینی دو بخش از مفصل | آسیب به دو بخش مفصل | تعادل و پایداری بهتر نسبت به تکقسمتی | برش بزرگتر، بهبودی طولانیتر |
| سهقسمتی (Tricompartmental) | جایگزینی هر سه بخش اصلی مفصل | آسیب گسترده به مفصل | پایداری و عملکرد مطلوب در موارد شدید | برش بزرگتر، بهبودی طولانیتر، احتمال عوارض بیشتر |
| بدون محدودیت (Unconstrained) | اجازه حرکت طبیعی مفصل | آسیب خفیف تا متوسط | حرکت طبیعیتر | پایداری کمتر |
| نیمه محدود (Semiconstrained) | محدود کردن حرکات خاص برای پایداری بیشتر | آسیب متوسط تا شدید | تعادل بین حرکت و پایداری | محدودیت جزئی در حرکت |
| کاملاً محدود (Fully constrained) | محدود کردن حرکات مفصل برای حداکثر پایداری | آسیب شدید و ناپایداری مفصل | حداکثر پایداری | محدودیت قابل توجه در حرکت |
| سیمان استخوانی | استفاده از سیمان برای ثابت کردن پروتز | همه موارد | ثابت شدن سریعتر پروتز | احتمال شل شدن سیمان در طول زمان |
| بدون سیمان | رشد استخوان به داخل پروتز برای ثابت شدن | افراد جوانتر و فعالتر | ثابت شدن طبیعیتر پروتز | زمان بهبودی طولانیتر |
دوره نقاهت عمل تعویض مفصل زانو
دوره نقاهت بعد از تعویض مفصل زانو معمولاً حدود ۱۲ هفته طول میکشد. بسیاری از افراد پس از ۳ هفته میتوانند بدون استفاده از وسایل کمکی راه بروند و پس از ۴ تا ۶ هفته قادر خواهند بود دوباره رانندگی کنند. با این حال، این موارد تنها در صورتی امکانپذیر است که تمام دستورالعملهای ارائه شده از سوی جراح به دقت رعایت شود. رعایت نکات مراقبتی و فیزیوتراپی میتواند به تسریع فرآیند بهبودی کمک کند و خطر عوارض را کاهش دهد.
آمادگیها و اقدامات قبل از عمل آرتروپلاستی زانو
پیش از جراحی آرتروپلاستی زانو، بیمار تحت معاینات دقیق و تستهای تشخیصی مانند عکس رادیوگرافی (گرافی)، اسکنهای هستهای و در صورت لزوم MRI قرار میگیرد. همچنین، اطمینان از آماده بودن وسایل اتاق عمل، هماهنگی با بانک خون و بررسی نوع پروتز مورد استفاده از جمله اقدامات ضروری است.
هدف از جراحی تعویض مفصل زانو چیست ؟
کاهش درد: تعویض مفصل زانو باعث کاهش درد ناشی از آسیب مفصل شده و بیمار را از دردهای مزمن ناشی از ساییدگی و التهاب مفصل رها میکند.
بهبود حرکت: با جایگزینی پروتز مصنوعی به جای مفصل زانو، بیماران توانایی حرکتی بهتری پیدا کرده و محدودیتهای حرکتی ناشی از تخریب مفصل کاهش مییابد.
بهبود عملکرد روزانه: پس از جراحی، انجام فعالیتهای روزمره مانند راه رفتن، بالا رفتن از پلهها و نشستن و برخاستن راحتتر شده و استقلال حرکتی فرد افزایش پیدا میکند.
افزایش کیفیت زندگی: کاهش درد، بهبود حرکت و افزایش عملکرد روزانه موجب بهبود کیفیت زندگی بیمار شده و او میتواند با راحتی بیشتری به فعالیتهای شخصی و اجتماعی خود بپردازد.
مراحل انجام جراحی مفصل مصنوعی
عمل آرتروپلاستی کامل زانو به این صورت انجام میشود که جراح ابتدا برشی روی مفصل زانو ایجاد میکند.
پس از ایجاد برش، غضروف و بخشهای آسیبدیده استخوان از انتهای استخوان ران و درشتنی خارج میشوند. این مرحله با استفاده از ابزارهای جراحی تخصصی انجام میشود. مقدار استخوانی که برداشته میشود، به میزان آسیب و نوع پروتز مورد استفاده بستگی دارد.
سپس سطوح استخوانی برای قرارگیری پروتز آماده شده و قطعات فلزی و پلاستیکی پروتز با استفاده از سیمان استخوانی یا روش بدون سیمان در جای خود ثابت میشوند.
در نهایت، مفصل بررسی شده، برش جراحی بخیه زده شده و زانو پانسمان میشود.
بیهوشی در حین جراحی عمل پروتز زانو چگونه است؟
بر اساس متن شما، برای این جراحی میتوان از روشهای بیهوشی عمومی (General)، بیهوشی اپیدورال مداوم (Continuous Epidural)، بیهوشی نخاعی (Spinal) یا ترکیبی از این روشها استفاده کرد. نوع بیهوشی کاملا با توجه به شرح حال و نظر پزشک شماست.
چه مدت بعد از تعویض مفصل زانو می توان به زندگی عادی بازگشت؟
مدت زمان بهبودی به عوامل مختلفی مانند سن بیمار، میزان آمادگی بدنی قبل از جراحی، رعایت برنامه توانبخشی و فیزیوتراپی، و همچنین کیفیت جراحی بستگی دارد. در هفتههای اول پس از عمل، بیمار باید با کمک واکر یا عصا حرکت کند و تمرینات مخصوص فیزیوتراپی را برای تقویت عضلات و افزایش دامنه حرکتی زانو انجام دهد.
در ماه اول، معمولاً درد و تورم کاهش پیدا میکند و بیمار میتواند با کمک عصا یا بدون آن مسافتهای کوتاهتری را طی کند. در ماههای دوم و سوم، توان حرکتی فرد بهبود یافته و میتواند فعالیتهای روزمره مانند بالا و پایین رفتن از پلهها را با سهولت بیشتری انجام دهد.
با گذشت حدود سه تا چهار ماه، بسیاری از بیماران قادرند به زندگی عادی خود بازگردند، اما بهبودی کامل ممکن است تا شش ماه یا حتی یک سال طول بکشد. رعایت توصیههای پزشک، انجام تمرینات ورزشی مناسب و حفظ وزن ایدهآل میتواند روند بهبودی را تسریع کرده و دوام مفصل مصنوعی را افزایش دهد.
بیشتر بخوانید:بهترین کلینیک ارتوپد
عمل برای تعویض مفصل برای چه کسانی ضروری است؟
افرادی که به دلیل شدت درد ناشی از آرتروز زانو، در انجام فعالیتهای روزانه دچار محدودیت شده و در هنگام بالا رفتن از پله، سوار یا پیاده شدن از وسایل نقلیه و سایر فعالیتها با مشکل مواجه هستند و به درمانهای دارویی نیز پاسخ مناسبی ندادهاند، کاندیدای انجام جراحی تعویض مفصل زانو محسوب میشوند.
البته لازم به ذکر است که پزشک متخصص، با در نظر گرفتن شرایط بالینی بیمار، ممکن است قبل از توصیه به جراحی تعویض مفصل زانو، سایر روشهای درمانی را نیز مد نظر قرار دهد. با توجه به ماهیت جراحی و ملاحظات مربوط به آن، انجام این عمل معمولاً برای افراد بالای شصت سال توصیه میگردد.
طول عمر مفصل مصنوعی و اقدامات پس از آن
طول عمر مفید مفصل مصنوعی را کوتاه کرده و منجر به ساییدگی زودرس آن شود. در بهترین شرایط، عمر مفید پروتزهای زانو حدود ۱۵ سال است. اما در صورت بروز عفونت، شکستگیهای اطراف مفصل، شل یا لق شدن پروتز، انجام جراحی غیردقیق یا استفاده از پروتزهای بیکیفیت، عمر مفصل مصنوعی کاهش مییابد. در این صورت، بیمار ممکن است نیاز به جراحی مجدد و پیچیدهتری با پروتز خاص داشته باشد.
چگونه آمادگی عمل تعویض مفصل زانو را پیدا کنیم؟
آمادگیهای قبل از جراحی تعویض مفصل زانو شامل اقداماتی نظیر ایجاد تغییرات لازم در محیط منزل برای سهولت رفت و آمد و انجام امور روزمره پس از عمل، هماهنگی با یکی از نزدیکان جهت دریافت کمک در انجام امور منزل در حداقل هفته اول پس از جراحی، ترک سیگار حداقل دو هفته قبل از عمل به دلیل تأثیر منفی آن بر روند بهبودی زخم، استفاده از استامینوفن در صورت نیاز به مسکن در روزهای قبل از جراحی (اجتناب از مصرف آسپرین و بروفن به دلیل افزایش خطر خونریزی حین عمل) و صرف یک وعده غذایی سبک در شب قبل از جراحی و اجتناب از مصرف هرگونه خوراکی یا نوشیدنی پس از نیمه شب میباشد.
مهمترین مزیت های عمل تعویض زانو چیست؟
از جمله مهمترین مزایای جراحی تعویض مفصل زانو میتوان به تسکین درد شدید که عامل اصلی مراجعه بیمار بوده است، اشاره نمود. به دنبال کاهش درد، بهبود وضعیت جسمانی بیمار و بازگشت وی به انجام فعالیتهای روزمره، به طور خودکار منجر به بهبود کیفیت زندگی و افزایش رضایت بیمار خواهد شد.
بهبود عملکرد زانو و تسکین درد
بیش از نود درصد بیماران پس از جراحی تعویض مفصل زانو، کاهش چشمگیری در میزان درد خود تجربه کرده و قادر به انجام فعالیتهای روزمره با سهولت بیشتری خواهند بود. پس از جراحی، انجام فعالیتهایی مانند راه رفتن، شنا، دوچرخهسواری، رانندگی و بالا رفتن از پله یا سطوح شیبدار امکانپذیر است. با این حال، انجام فعالیتهایی نظیر کوهنوردی، اسکی و تنیس برای مفاصل مصنوعی چندان مناسب نیستند.
تکرار این قبیل فعالیتها میتواند منجر به کاهش عمر مفید مفصل مصنوعی و تسریع فرآیند ساییدگی آن شود. در بهترین شرایط، عمر مفید پروتزهای زانو حدود پانزده سال تخمین زده میشود. عواملی نظیر عفونت، شکستگیهای اطراف مفصل، شل شدن یا لق شدن پروتز، انجام غیردقیق جراحی و یا استفاده از پروتزهای با کیفیت پایین، میتوانند سبب کاهش طول عمر تعویض مفصل شوند و در این صورت، ممکن است نیاز به انجام جراحی مجدد با پروتز خاص باشد.
عوارض جراحی تعویض مفصل زانو
در خصوص عوارض احتمالی جراحی تعویض مفصل زانو، اگرچه این عمل جراحی در اغلب موارد با موفقیت انجام میشود، اما همانند سایر مداخلات جراحی، احتمال بروز برخی عوارض وجود دارد که آگاهی از آنها ضروری است. از جمله این عوارض میتوان به واکنشهای آلرژیک به داروها، حمله قلبی، تشکیل لخته خون، آمبولی ریه، عفونت محل زخم و شکستگی استخوان اشاره نمود.
احساس پر شدگی در زانو پس از عمل نشانه چیست؟
احساس پر شدگی و سفتی در زانو پس از عمل تعویض زانو، یک تجربه نسبتاً شایع در میان بیماران است. این حس معمولاً در طی یک تا دو ماه پس از جراحی به تدریج کاهش یافته و ناشی از عواملی نظیر کشیدگی رباطها و فرآیند تطابق با پروتز جدید میباشد.
هزینه عمل تعویض مفصل زانو چقدر است؟
هزینههای مربوط به جراحی تعویض مفصل زانو از جنبههای مختلف قابل بررسی است. در وهله اول، وضعیت بیمه درمانی بیمار اهمیت دارد؛ چنانچه فرد دارای بیمه تکمیلی باشد، بخش قابل توجهی از هزینههای این جراحی تحت پوشش قرار خواهد گرفت.
عامل دوم، نوع پروتز مورد استفاده در عمل جراحی است. در صورتی که بیمار از ناهنجاریهایی مانند کجی زانو رنج ببرد، استفاده از پروتزهای خاصی که معمولاً گرانتر هستند، اجتنابناپذیر خواهد بود.
همچنین، برند و جنس مواد سازنده پروتز، تاثیر بسزایی بر قیمت تعویض مفصل زانو دارد. شرکتهای متعددی در این زمینه به تولید پروتز میپردازند و محصولات متنوعی از جمله برندهای ایرانی، کرهای و آمریکایی در دسترس قرار دارند. انتخاب جنس پروتز با بیمار است، اما تعیین نوع و کاربرد دقیق آن بر اساس تشخیص پزشک متخصص صورت میگیرد.
مراقبت های پس از جراحی تعویض مفصل زانو چگونه است
در خصوص مراقبتهای پس از جراحی تعویض مفصل زانو، استفاده از وسایل کمکی مانند واکر یا عصا برای تسهیل حرکت و کاهش فشار بر مفصل در هنگام برخاستن و نشستن توصیه میشود. انجام تمرینات مربوط به مچ پا و انگشتان از روز بعد از عمل، به منظور بهبود گردش خون حائز اهمیت است. سایر مراقبتهای ضروری در منزل عبارتند از: مصرف منظم داروها طبق دستور پزشک، داشتن تغذیه مناسب، انجام فعالیتهای حرکتی در حد توصیه شده و اجتناب از حرکات سنگین، پرهیز از استعمال دخانیات، مراقبت از محل زخم طبق دستورالعملهای ارائه شده، استفاده از پوشش ضد آب در زمان استحمام جهت محافظت از زخم، استفاده از توالت فرنگی و استفاده از کفشهای بدون بند.
رژیم غذایی بعد از عمل
| ماده مغذی | منابع غذایی | فواید |
| پروتئینهای سالم | ماهی، مرغ، گوشت قرمز کمچرب، تخممرغ، لبنیات کمچرب، حبوبات | ترمیم بافتها و عضلات، بازسازی سریعتر بدن |
| ویتامین C | مرکبات (پرتقال، لیمو)، فلفل دلمهای، کیوی، توتفرنگی | بهبود زخمها، ترمیم بافتهای آسیبدیده، تقویت سیستم ایمنی |
| روی | گوشت قرمز، مرغ، ماهی، حبوبات، مغزها (بادام، گردو)، غلات کامل | بهبود سریعتر زخمها، بازسازی بافتها |
| مواد غذایی غنی از کلسیم | شیر، ماست، پنیر، سبزیجات برگ سبز (اسفناج، کلم) | تقویت استخوانها، حفظ سلامت استخوانها |
| چربیهای سالم | روغن زیتون، آووکادو، مغزها | کاهش التهاب، تسریع روند بهبودی |
| آب | آب، آبمیوه طبیعی | کاهش التهاب، حمایت از عملکرد کلیهها |
| پرهیز شود | غذاهای فرآوریشده، چربیهای اشباعشده و ترانس | افزایش التهاب، کند کردن روند بهبودی |
برای انجام عمل تعویض مفصل زانو به کدام دکتر مراجعه کنیم؟
برای انجام عمل تعویض مفصل زانو، بهتر است به جراحان ارتوپدی با تجربه و تخصص در این زمینه مراجعه کنید. در تهران، شما میتوانید به پزشکان متخصص ارتوپدی که در زمینه جراحی تعویض مفصل زانو تخصص دارند، مراجعه نمایید. از جمله پزشکانی که میتوانند برای این جراحی مناسب باشند عبارتند از:
| نام پزشک | آدرس + شماره |
| شهر بانو کاظمی | تهران، اتوبان اشرفی اصفهانی، بلوار مرزداران، بعد از خیابان رضایی نژاد و بهار، ساختمان ایمان، طبقه همکف شرقی( پشت دارو خانه دکتر ختمی) 02191090775 |
| دکتر فهیمه تفتی | تهران، اتوبان اشرفی اصفهانی، بلوار مرزداران، نبش خیابان بهار، پلاک 184، ساختمان ایمان، طبقه همکف 02191090775 |
| دکتر شایان توابی | سعادت آباد میدان فرهنگ |
| دکتر محمدجواد زهتاب | خیابان قائم مقام فراهانی |
| دکتر محمود جبل عاملی | سهروردی شمالی |
| دکتر علی جهانسوز | تهران – بین چهارراه جهان کودک و میدان ونک |
| محمد بانصیری | ونک ، ملاصدرا |
